tragedy of the commons
Ένας αρκετά διαδεδομένος μύθος είναι ότι το 1821 η μισή Ελλάδα ήταν δασωμένη, ενώ το 1974 το ποσοστό είχε πέσει στο 18%.
Αυτό δε χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση για να καταλάβουμε ότι είναι μύθος. Πρώτον οι γκραβούρες του ‘21 δείχνουν όλα τα βουνά θεοκάραφλα. Μέχρι αηδίας. Δεύτερον “η μισή Ελλάδα” του 1821 είναι εντελώς διαφορετική έκταση από τη μισή Ελλάδα του σήμερα. Συγκρίνουμε μήλα με αγγούρια. Τρίτον σιγά μην έτρεχαν μες στον πανικό να κάνουν αποτυπώσεις των δασικών εκτάσεων, μη χέσω (όχι ότι το έκανε και κανείς τα τελευταία 170 χρόνια που έχουμε μια σχετική άνεση χρόνου βέβαια…).
Θα μου φαινόταν πολύ πιθανότερο να έχει αυξηθεί η δασοκάλυψη της χώρας από το 1821 και μετά. Ξέρω βασικά ότι έχει αυξηθεί από το 1930 και μετά. Think about it: έχουμε τρομακτική μείωση της ενασχόλησης με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, και ταυτόχρονα (από το ‘30 και μετά) μια διαρκή τάση εσωτερικής ή εξωτερικής μετανάστευσης. Χώρια ο εμφύλιος και τα τοιαύτα. Από εκεί λοιπόν που κάθε πέντε χιλιόμετρα είχες ένα κεφαλοχώρι που οι κάτοικοί του όλη την ώρα έκοβαν και έκαιγαν δέντρα για να ζεσταθούν, για να βοσκήσουν τα κατσίκια τους, για να απελευθερώσουν καλλιεργήσιμη γη, τώρα έχεις 10.000.000 άτομα στριμωγμένα σε 15-20 μεγάλες πόλεις, νησιά και κάμπους. Όλο το υπόλοιπο είναι πρακτικά ακατοίκητο και φυσικά έχει γεμίσει πεύκα.
Αυτό βέβαια σημαίνει ότι τα περιαστικά δάση, κυρίως στην Αττική, τον πίνουν. Νομίζω πως υπήρξε ένα peak στην περιαστική αποδάσωση μέχρι περίπου το 1950 (όταν η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη είχαν αρχίσει να μαζεύουν κόσμο και ταυτόχρονα η θέρμανση γινόταν με ξυλόσομπες αντί για πετρέλαιο). Για παράδειγμα ο Υμηττός έγινε κρανίου τόπος στην Κατοχή, με το βαρύ χειμώνα του ‘41-’42: οι κάτοικοι της Αθήνας έκοψαν σχεδόν *όλα* τα δέντρα για να τη βγάλουν καθαρή. Το δάσος της Καισαριανής είναι μεταγενέστερο και 100% τεχνητό. Έκτοτε μεσολάβησε μια τριακονταετία (περίπου) που η Αθήνα επεκτεινόταν στο λεκανοπέδιό της και τα περιαστικά δάση ήταν λίγο-πολύ αφημένα στην ησυχία τους.
Από το ‘80 όμως και μετά (ίσως και από λίγο πιο πριν), οι Αθηναίοι άρχισαν να αποκτούν εξοχικά και λίγο αργότερα η Αθήνα άρχισε να αποκτά προάστια (suburbia). Αντίστοιχα -σε μικρότερο βαθμό- και στις άλλες πόλεις, ενώ στα νησιά και τις παραλιακές περιοχές έχουμε περίπου το ίδιο φαινόμενο με τις τουριστικές εγκαταστάσεις (το ‘68 η Ελλάδα είχε 500.000 τουρίστες. Το 2000 είχε πάνω από 10.000.000, χώρια οι εσωτερικοί).
Είναι προφανές ότι στο ίδιο σημείο που βρίσκεται ένα σαλόνι δεν μπορεί να βρίσκεται και ένα δέντρο.
July 10th, 2007 at 3:43 pm
Στις αρχές του αιώνα έγιναν πολλές “δασοφυτείες” ακόμη και περιαστικά. Ας πούμε, ο Κέδρινος Λόφος (Σέιχ-Σου) είναι ένα 100% τεχνητό δάσος, αποτελούμενο από 2.300.000 δέντρα (5 εκ. πρό πυρκαγιάς του ‘97) και 30.000 στρέμματα έκταση (16.500 αναδασωτέα).
Αυτό που σίγουρα όμως συμβαίνει, είναι ότι από το 1974 ως σήμερα, οι δασικές εκτάσεις μειώθηκαν. Τα φυσικά δάση δεν αναπτύσσονται τόσο γρήγορα για να πούμε ότι η αστικοποίηση οδήγησε στην φυσική δασοποίηση πρώην χέρσων κομματιών.
July 10th, 2007 at 3:46 pm
Να προσθέσω εδώ ότι ο Δήμος Θεσσαλονίκης είχε λάβει ειδικά μέτρα με ομάδες δασοπροστασίας για τον καύσωνα του φετινού Ιούνη ώστε να αποφευχθεί δημιουργία εστίας στο Σέιχ-Σου. Η κάλυψη ήταν πάρα πολύ καλή, εντελώς περιέργως.
July 10th, 2007 at 4:00 pm
Να πούμε όμως ότι ως επί το πλείστον δεν έκοβαν δέντρα (στην Κατοχή), αλλά καθάριζαν τον Υμητό εν αγνοία τους, μαζεύοντας τα ξεράδια για να ταϊσουν τις ξυλόσομπες.
(βεβαια, ο καθαρισμός του δάσους είναι ιδιόμορφη περίπτωση όπως και αυτή της αναδάσωσης, πρέπει να γίνει με σύνεση και προσοχή, κάτι που τότε δεν έκαναν)
July 10th, 2007 at 4:14 pm
Η πρωτη καταγραφη των ελληνικων δασων εγινε απο τους βαυαρους του Οθωνα. Μεθοδικοι οι ανθρωποι, ηθελαν να ξερουν, τι περιεχει το προτεκτορατο τους.
Τα υπολοιπα που γραφεις (αλλη η εκταση της επικρατειας τοτε, ελλειψη καταγραφων κλπ.) ειναι λογικα. Δεν ξερω αν ειναι και σωστα, ακριβως γιατι δεν υπαρχουν στοιχεια.
Παντως δεν υπαρχουν “αυτοματισμοι” στους μηχανισμους που περιγραφεις. Για παραδειγμα, αν ενα χωριο ερημωθει λογω αστυφιλιας, η γυρω περιοχη δεν θα μετατραπει αυτοματα σε δασος. Θα μετατραπει - το πιθανοτερο - σε χερσα χωραφια με ξεροχορτα και θαμνους (αναλογα με την περιοχη, την μορφολογια του εδαφους, την βροχοπτωση κ.α.).
Ειναι πολυ σημαντικο να διαχωριζουμε αναμεσα σε “φυσικο” δασος ( == βιοποικιλοτητα, πληρες οικοσυστημα) και σε φυτεμενο δασος ( == προιον αναδασωσης). Το δευτερο ειναι ενα υποβαθμισμενο οικοσυστημα, αρκετες φορες δεν ειναι καν βιωσιμο. Τα δεντρα ειναι αρρωστα, απαιτουνται ψεκασμοι, αλλες ανθρωπινες επεμβασεις κλπ.
Δεν ειναι τοσο η ποσοτητα “δασους” που μετραει, οσο η βιοποικιλοτητα. Μερικα αναδασωμενα κομματια ειναι τοσο βλαβερα για το περιβαλλον, που ειναι καλυτερα να τα κοψουμε. Το αν η δασικη εκταση ειναι 18% η 30% παιζει δευτερευοντα ρολο.
Υ.Γ. ο νομικος ορισμος “τι ειναι δασος” εχει αλλαξει 50Χ στα τελευταια 100 χρονια. Γεγονος που υποστηριζει αυτα που γραφεις παραπανω.
July 10th, 2007 at 5:04 pm
“στο ίδιο σημείο που βρίσκεται ένα σαλόνι δεν μπορεί να βρίσκεται και ένα δέντρο”
Πολύ λάθος!
Στην Ολλανδία έχω δει σπίτια σαν την καλύβα του Κακοφωνίξ.
χεεε
July 10th, 2007 at 5:55 pm
Εντάξει, μπορεί να πάει κανείς και πιο πίσω: η αποδάσωση και τα αποτελέσματά της ενδέχεται να ήταν ένας από τους παράγοντες κατάρρευσης του μυκηναϊκού πολιτισμού. Αλλά το ότι παλαιοί και αρχαίοι μπορεί να φέρονταν εξίσου καταστροφικά προς το περιβάλλον δεν λέει τίποτε γιατί οι συνέπειες της καταστροφής του περιαστικού περιβάλλοντος σήμερα είναι πολύ πιο δραματικές. Οι κάποιες χιλιάδες των αστικών κέντρων της αρχαιότητας ή του 19ου αιώνα μπορούσαν εν ανάγκη να πάνε παραδίπλα. Τα σημερινά εκατομμύρια τι θα κάνουν;
July 10th, 2007 at 8:23 pm
Καλες παρατηρησεις. Να προσθεσει κανεις οτι οφειλουμε στους αγαπητους προγονους μας ενα μεγαλο μερος της μεωμενης δασοκαλυψης (αρχαιοι ελληνες οπως και ρωμαιοι εκαναν τεραστια οικολογικη εγκληματα για να φτιαξουν πλοια κτλ) και οτι εν τελει η Ελλαδα δεν ειναι Γερμανια, το να συγκρινεις την δασοκαλυψη μας με χωρες της Κεντρικης Ευρωπης ή της Δυτικης ειναι γελοιο.
Η πορτογαλλια πχ ειναι 5 φορες πιο πρασινη (και βροχερη) απο την Ελλαδα, η Γερμανια 20 φορες περισσοτερο…
July 10th, 2007 at 8:24 pm
Dralion, αν έχεις έστω και ένα πεύκο σε μια περιοχή που δεν πολυπατιέται, σε 15 χρόνια έχεις 11 πεύκα και σε 30 χρόνια έχεις 111. Συν ότι μεγαλώνουν πολύ πιο γρήγορα από σχεδόν όλα τα άλλα δέντρα με αντίστοιχες ανάγκες σε νερό, και ότι οι πυρκαγιές συντελούν στον πολλαπλασιασμό τους.
Νομίζω δηλαδή πως υπάρχουν αυτοματισμοί, και συγκεκριμένα τα πάντα τείνουν να μετατραπούν σε πευκοδάσος, εκτός αν έχουν γαμηθεί τελείως οπότε τείνουν να μετατραπούν σε μακί ή αν έχουν γαμηθεί δέκα φορές χειρότερα και δε βοηθάει και το κλίμα οπότε τείνουν σε Κυκλάδες.
Αυτά όλα δεν τα βγάζω από το μυαλό μου, αλλά απ’ ό,τι παρατηρώ σαν κάτοικος Ανατολικής Αττικής: και πευκάκια έχω δει να μεγαλώνουν σε παρατημένα χωράφια, και πυρκαγιές και ερημοποιήσεις. Οπότε δεν έχουν επιστημονική ακρίβεια αλλά δεν είναι και εντελώς στον αέρα. υγ Προφανώς σιγά τα τρομερά οικοσυστήματα που είναι τα πευκοδάση της Νότιας Ελλάδας. Για να μη μιλήσουμε για τις “δασικές εκτάσεις” (=γαϊδουράγκαθα).
Αυτό για τους Βαυαρούς δεν το ήξερα, αλλά ακόμα και αυτοί αν το καλοσκεφτείς δεν ήταν το 1821 αλλά 10 χρόνια αργότερα (και μετά από μία τεράστια μείωση του πληθυσμού και των οικονομικών δραστηριοτήτων του). Γενικά πολύ ηλίθιο αυτό με το 50%.
π2 δεν έχω τελειώσει, αλλά η παρατήρησή σου είναι σωστή. Αυτό στο οποίο θέλω να εστιάσω είναι ότι όλα αυτά που γράφουν οι δασολόγοι για τα μεσογειακά οικοσυστήματα και τις πυρκαγιές κλπ κλπ είναι απίστευτες μαλακίες γιατί αγνοούν εντελώς πόσο ριζικά έχει επηρεάσει ο ανθρώπινος παράγοντας τη φύση, ειδικά στη Μεσόγειο που έχει σοβαρούς πολιτισμούς εδώ και 5000 χρόνια.
July 11th, 2007 at 1:21 am
Και ο Λυκαβηττός αναδασωμένος είναι. Τι υπήρχε στη θέση του Βασιλικού/Εθνικού Κήπου πριν γίνει κήπος και στο πεδίο του Άρεως; Τίποτα. Και τα τρία έγιναν μετά το 1821.
Και κάτι ακόμα. Πολλά δάση έκαψαν και οι Γερμανοί για να μην βρίσκουν καταφύγιο οι αντάρτες. Έτσι άκουσα, αληθεύει;
ΥΓ. Το αντισπαμ σου είναι για τα μπάζα.
July 11th, 2007 at 9:39 am
“Και κάτι ακόμα. Πολλά δάση έκαψαν και οι Γερμανοί για να μην βρίσκουν καταφύγιο οι αντάρτες. Έτσι άκουσα, αληθεύει;”
οι κάτοικοι καλαβρύτων έτσι λένε για την αχαϊα
July 11th, 2007 at 9:57 am
Για να δούμε, το έχω 10 ώρες. Έχω πάρει 1700 σπαμ (όσα μαζευε το spam karma σε αυτό το διάστημα); Μάλλον όχι. Υπήρξε false positive; Επίσης όχι. Άρα αυτό που λες δεν ισχύει.
July 11th, 2007 at 12:42 pm
“ΥΓ. Το αντισπαμ σου είναι για τα μπάζα.”
….είπε ο …. ΜΠΑΖίλιον ΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧΑΑΧΑΧΑΧΑΧΑΧ
July 12th, 2007 at 2:47 pm
βρε J95, μη τα λες πολύ δημόσια όλα αυτά γιατί θα σε παρεξηγήσουν για κάνα μάγο και σένα και θα σε καψαλίσουν σε καμμιά πυρά
καλημέρα