it is the nonlinearity, stupid
Διάβασα πριν κάτι μήνες στου Mersault ένα ποστ για την παγκόσμια ημέρα Αλτσχάιμερ. Σαφώς και δεν πρόκειται να πω στον καθένα τι θα γράφει και τι δε θα γράφει και να διευκρινίσω ότι σε μετασημειολογικό επίπεδο το blog του Mersault είναι κορυφαίο γιατί είναι κάτι σαν μηχανή Turing μετά από κατανάλωση 2.5 γραμμαρίων σκανκ. Σύμφωνα με τις εμπειρίες και τις αντιλήψεις του καθενός όμως υπάρχει μια τοπικότητα των εκφραστικών μέσων στον υπερχώρο των περιστάσεων: δεν είναι όλα τα μέσα κατάλληλα για όλους τους συνδυασμούς (πομπός, δέκτης, μήνυμα, συμφραζόμενα).
Ο παραπάνω ισχυρισμός είναι μαθηματικός και όχι ηθικολογικός. Τον αποδεικνύω στα γρήγορα λοιπόν κατασκευάζοντας μέσο έκφρασης το οποίο αποτελείται από 4 σκύλους παραταγμένους σε ευθύγραμμμο τμήμα ΑΒ, με τον πομπό και το δέκτη του μηνύματος στη μεσοκάθετο του ΑΒ. Κάθε σκύλος είναι εκπαιδευμένος ώστε να γαβγίζει άμα του τραβήξεις απαλά το λουρί. Ένα γάβγισμα σημαίνει “0″. Δύο γαβγίσματα σημαίνουν “1″. Η σειρά του κάθε σκύλου να γαβγίσει έρχεται με round-robin. Με αυτόν τον τρόπο ανά η συστοιχία των σκύλων είναι σε θέση να μεταδώσει ένα byte (4 bit από αριστερά προς τα δεξιά και 4 bit από δεξιά προς τα αριστερά). Θεωρώντας περαιτέρω ότι το μήνυμα κωδικοποιείται σε UTF-8, έχουμε έναν πλήρη τρόπο έκφρασης, ο οποίος όμως είναι εντελώς ακατάλληλος για το μήνυμα “πρόταση γάμου” στο context του εσωτερικού μιας ντουλάπας, ανεξαρτήτως μάλιστα πομπού και δέκτη (βλ. σχήμα). QED.
Να τι θα έγραφα εγώ για το Αλτσχάιμερ:
Στο μυαλό των περισσότερων το Αλτσχάιμερ σημαίνει δύο πράγματα: απώλεια βραχυπρόθεσμης μνήμης και χάζεμα. Εξ ου και η έκφραση “μα τι αλτσχάιμερ με έχει πιάσει” που συνήθως πετάμε άμα έχουμε κάνει κάποια χαζή μαλακία που δε θα είχαμε κάνει αν είχαμε θυμηθεί κάποια λεπτομέρεια. Δυστυχώς το να λες ότι το Αλτσχάιμερ σημαίνει απώλεια μνήμης και χάζεμα είναι σα να λες ότι η πυρηνική βόμβα σημαίνει ζέστη και θόρυβο.
Προσπερνώντας την ορολογία και την τεχνική ακρίβεια του πράγματος, το Αλτσχάιμερ είναι βασικά μια αρρώστια που μετατρέπει βαθμιαία τα εγκεφαλικά κύτταρα σε κάτι σαν χυλό. Το Αλτσχάιμερ είναι η απόδειξη ότι οι θρησκείες λένε ψέματα και ότι οι θρησκευόμενοι εξαπατούν τον εαυτό τους. Καθώς η αρρώστια προχωράει (και ποτέ δε σταματάει να προχωράει δε πα να έχεις το θεό μπάρμπα), γκρεμίζει σιγά-σιγά εγκεφαλικές συνάψεις, γκρεμίζοντας ταυτόχρονα την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει ένας “εαυτός” ανεξάρτητα από τον εγκέφαλο. Μπορείς να παρακολουθήσεις όλα αυτά που οι θρησκευόμενοι λένε “ψυχή” να παραμορφώνονται, να δυσλειτουργούν, να σβήνουν και να χάνονται. Ένα-ένα.
Σου παίρνει τις γλωσσικές ικανότητες, και ιδιαίτερα το λεξιλόγιο. Αντίθετα απ’ ό,τι θα προέβλεπε ένα αφελές συνδετικιστικό φιλοσοφικό μοντέλο της γλώσσας, φαίνεται πως η σημασιολογία ειναι αρκετά ανεξάρτητη από τη μορφολογία. Θες να πεις “μακαρόνια” αλλά δε σου έρχεται η λέξη με κανέναν τρόπο. Θα πεις μια λέξη γενικότερης κατηγορίας όπως “φαγητό”, ή συχνότερα μια κοντινή εννοιολογικά λέξη όπως “ψωμί” Καθώς οι συνάψεις καταρρέουν, με τον καιρό κινείσαι όλο και σε μεγαλύτερη σημασιολογική απόσταση από αυτό που θέλεις να πεις. Και η απόσταση αρχίζει να μεγαλώνει και σε επίπεδο προτάσεων (λες “δε βρίσκω κανέναν” και εννοείς “πού είναι τα κλειδιά μου”). Κάποια στιγμή θα γίνεις εντελώς ακατάληπτος, πλην γραμματικά ορθότατος και αυτό δε θα είναι πια αστείο αλλά ανατριχιαστικό. Μετά χάνεται και αυτό αλλά μάλλον δεν έχει και πολύ σημασία γιατί δεν έχει απομείνει και κανένας που να θέλει να εκφραστεί.
Σου παίρνει τη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Αυτό έχει τη διασκεδαστική (για τους άλλους) συνέπεια να κάνεις λ.χ. μια ερώτηση που έκανες πριν 5 λεπτά και την όχι και τόσο διασκεδαστική συνέπεια 5 λεπτά πριν να βρίσκεται το απόλυτο τίποτα. Σαν τον ήρωα του Memento, κάθε λίγο και λιγάκι ο εαυτός σου ξυπνάει σε ένα χωροχρονικό σημείο χωρίς να μπορεί να καταλάβει πώς βρήθηκε εκεί, και πρέπει να αποκωδικοποιήσει όλα τα δεδομένα για να αποπροσανατολιστεί. Όμως ο ήρωας του Memento είχε πλήρεις αναλυτικές και επαγωγικές ικανότητες, ενώ εσύ δεν έχεις. Η ύπαρξή σου γίνεται ένα ατελείωτο μαρτύριο: δημιουργείσαι, υποφέρεις, απορείς, εξαφανίζεσαι. Δεκάδες φορές τη μέρα.
Σου παίρνει τις λογικες ικανότητες. Καθώς η πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο ακατανόητη και η επαφή με αυτήν όλο και πιο προβληματική, ο φόβος κυριαρχεί στη ζωή σου. Κάποιοι κακοί σου κλέβουν τα πράγματα. Κάποιοι άλλοι σε μισούνε. Μιλάνε μεταξύ τους κωδικά για να μην τους καταλαβαίνεις. Απαιτούν παράλογα πράγματα, κάνουν τους καλούς.
Σου παίρνει τη μακροπρόθεσμη μνήμη. Πάει πια εκείνη η μέρα που φοβήθηκες τόσο πολύ όταν ήσουνα μικρός. Πάνε όλες οι φορές που αισθάνθηκες υπερηφάνεια, χαρά, πίκρα, ενθουσιασμό, απογοήτευση, που πόνεσες, που αγωνίστηκες. Πάει το πρώτο γέλιο του πρώτου σου παιδιού. Πάει το αγαπημένο σου φαγητό. Πάνε όλα αυτά που δεν εξομολογήθηκες ποτέ σε κανέναν. Πάνε όλοι σου οι φίλοι. Πάει ό,τι έφτιαξες. Υπάρχει μόνο ένα ομιχλώδες παρόν με ξένα μέρη και ξένους ανθρώπους.
Σου παίρνει τις κινητικές δεξιότητες. Δε μπορείς να δέσεις τα κορδόνια σου. Δε μπορείς να φροντίσεις τον εαυτό σου. Δε μπορείς να αντιστοιχήσεις τη σωστή κίνηση στο σωστό επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Στο τέλος μένεις εντελώς ακίνητος για ώρες.
Αυτά τα πράγματα δεν είναι ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Αλληλεπιδρούν με εκατομμύρια συνάψεις. Και καθώς παρακμάζουν, κομματάκια του εαυτού σου εξαφανίζονται. Και το πιο αμείλικτο είναι νομίζω η σειρά. Πρώτα χάνεις την ικανότητα να κάνεις κάτι σωστά, μετά την ικανότητα να συνειδητοποιείς το λάθος σου και τελευταία (με μεγάλη διαφορά) την ικανότητα να ντρέπεσαι για αυτό.
Τρόμος, ντροπή, απορία, απελπισία και φρίκη. Αυτά είναι η αρρώστια του Alzheimer.
Με λίγα λογια δε μιλάμε για κανένα συναχάκι.