Το Σάββατο είχα μια συζήτηση με μία φίλη μου και η κουβέντα πήγε -φυσικά- στις φωτιές. Συζητώντας για το γαμήσι που έχει φάει η Πεντέλη τον τελευταίο καιρό, ανέφερα κάτι που μου έκανε φοβερή εντύπωση: σε μια φωτογραφία διεθνούς πρακτορείου, που δυστυχώς δεν κράτησα σε bookmark, έδειχνε ένα γιδοβοσκό να παίρνει το κοπάδι του μακριά από τη φωτιά που πλησίαζε. Το μέρος μου φάνηκε σαν τη Διώνη, και η λεζάντα από κάτω με επιβεβαίωσε.
Η Διώνη βρίσκεται στην κοιλάδα του ποταμού ανάμεσα στο Ντράφι και το (κυρίως) Πικέρμι, λίγο πιο προς Καλλιτεχνούπολη. Αποτελούνταν κυρίως από χόρτα, μια και καίγεται πιο συχνά και από τον εγκέφαλο ενός χίπη. Η συναισθηματική αξία της φωτογραφίας ήταν πάρα πολύ ισχυρή για το δημοσιογράφο που την επέλεξε: ο Απλός Άνθρωπος μπροστά στην Καταστροφή (ακριβέστερα ο Κώλος του Απλού Ανθρώπου μια και ο τύπος δεν ήταν ηλίθιος να κάτσει να κοιτάει τη φωτιά να έρχεται). Η συναισθηματική αξία της φωτογραφίας ήταν πάρα πολύ ισχυρή και για εμένα: εν έτει 2009, σε χιλιοκαμένη περιοχή, κάποιος μαλάκας έχει το θράσος να βόσκει ΓΙΔΙΑ χωρίς να του εκτελούν όλο του το σόι.
Η απάντηση της φίλης μου ήταν ακόμα πιο σοκαριστική: “έλα τώρα, σιγά την καταστροφή που κάνουνε τα γίδια!”. Είναι προφανής η ασχετοσύνη πίσω από αυτόν τον ισχυρισμό. Τα γίδια είναι ο #1 καταστροφέας βλάστησης, γιατί τρώνε όλα μα όλα τα μικρά δεντράκια και θάμνους μέχρι το ύψος των 150 περίπου εκατοστών (τόσο φτάνει ένα γίδι αν σηκωθεί στα μπροστινά του πόδια). Ένα πευκοδάσος που καίγεται θα είναι πάλι πευκοδάσος σε 20 χρόνια. Αν όμως έρθει ένας γιδοβοσκός με το κοπάδι του, το μέρος σε 20 χρόνια θα είναι βράχια.
Φυσικά τα ίδια τα γίδια είναι τελείως ηλίθια. Απλά θα μασουλήσουν ό,τι τους προσφερθεί. Είναι πραγματικά καταστροφικά μόνο στο μοντέλο παραγωγής που λέει “τα αφήνουμε να βοσκάνε ελεύθερα και τσεπώνουμε τα φράγκα από το κρέας και το γάλα τους”. Όμως παραμένει γεγονός ότι αν θες να καταστρέψεις τελείως τη δασοκάλυψη και το έδαφος ενός τόπου, ένα κοπάδι γίδια είναι απίστευτα πιο αποτελεσματικός τρόπος να το πετύχεις από π.χ. μία βίλα: στο κάτω-κάτω η τελευταία όταν τελειώσουν όλα άντε να καλύπτει με όλα τα συμπαρομαρτούντα (δρόμους κλπ) μισό στρέμμα. Ένα κοπάδι γίδια θα “καθαρίσει” τουλάχιστον δεκαπλάσια έκταση σε ένα καλοκαίρι. Είπαμε: είναι διαολεμένα αποτελεσματικός παράγοντας υποβάθμισης του εδάφους.
Για παράδειγμα στη Σαμοθράκη έχουν καταφέρει, με χρήση αποκλειστικά της ελεύθερης βόσκησης γιδιών, να υπάρχουν ελάχιστα δέντρα κάτω των 50 χρόνων στο βόρειο κομμάτι, και ταυτόχρονα το νότιο κομμάτι να μην έχει σχεδόν τίποτα να ζηλέψει από την επιφάνεια του Άρη. Και μιλάμε για τη Σαμοθράκη όπου το νερό είναι πολύ και το κλίμα ιδανικό για να αναπτύσσεται η βλάστηση με οργιώδεις ρυθμούς χωρίς συχνές πυρκαγιές. Το ίδιο μοντέλο όταν εφαρμόστηκε στην Ισλανδία του 10ου αιώνα κατάφερε να εξαφανίσει όλα τα δάση μέσα σε 10-30 χρόνια από τη στιγμή που οι πρώτοι βίκινγκς πάτησαν το πόδι τους. Και βέβαια μια ματιά στην οροσειρά Ζάγρος όπου όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι πρωτοεξημερώθηκε η κατσίκα, πείθει και τον πιο μαλάκα οικογκαγκά ότι κάτι δεν πάει καλά.
Την άρνηση της φίλης μου να δεχτεί αυτές τις πεζές αλήθειες, μπορώ να την αποδώσω χονδρικά στην ακόλουθη λογική:
- Η γίδα είναι πλάσμα της φύσης, η ελεύθερη βοσκή είναι παραδοσιακός τρόπος παραγωγής
- Η βίλα είναι κατασκεύασμα, τεχνολογία.
- Ergo, αποκλείεται η γίδα να είναι τόσο βλαβερή για τη φύση όσο η βίλα. Για την ακρίβεια η γίδα είναι εξ ορισμού ακίνδυνη και η βίλα εξ ορισμού βλαβερή.
Η λογική αυτή στον πυρήνα της λέει ότι υπάρχουν δύο Ουσίες: η ουσία της Φύσης και η ουσία του Τεχνολογικού Πολιτισμού. Η ουσία της φύσης βρίσκεται στα ζωντανά πλάσματα και στα αμόλυντα (από την τεχνολογία) τοπία. Η ουσία του τεχνολογικού πολιτισμού βρίσκεται σε οτιδήποτε μηχανικό ή χημικό ή -κυρίως μάλιστα- ηλεκτρικό/ηλεκτρονικό. Αναγνωρίζονται διαβαθμίσεις στην ένταση της κάθε ουσίας (για παράδειγμα ένα χωράφι ιθαγενών στη ζούγκλα της Κεντρικής Αμερικής είναι πιο “φύση” από ένα βιολογικό χωράφι στην Ευρώπη που με τη σειρά του είναι πιο “φύση” από μια μονοκαλλιέργεια με φυτοφάρμακα που με τη σειρά της είναι πιο “φύση” από μια μονοκαλλιέργεια με μεταλλαγμένα).
Η ελεύθερη βοσκή, επειδή από την πλευρά της χρησιμοποιούμενης υλικής τεχνολογίας και του επιπέδου οργάνωσης της κοινωνίας δε χρειάζεται απολύτως τίποτα που να μην ήταν διαθέσιμο στους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες προγόνους μας (δεν καίει ρεύμα ούτε καταναλώνει μηχανικά επεξεργασμένες ζωοτροφές, περιορίζει ελάχιστα την ελευθερία των ζώων κλπ κλπ) είναι πάρα πολύ “φύση”.
Η πικρή (όχι για εμένα προφανώς) αλήθεια είναι ότι αν πρέπει τέλος πάντων να το δούμε τόσο μαλακισμένα, η βόσκηση, ελεύθερη-ξελεύθερη, προϋποθέτει την κτηνοτροφία (δηλαδή την εξημέρωση και εκμετάλλευση των ζώων σε σταθερή βάση), ένα τεχνολογικό άλμα τόσο τεράστιο (και τόσο ελάχιστα νομοτελειακό) που μαζί με την καλλιέργεια της γης σηματοδοτούν το πέρασμα της πλειοψηφίας του είδους μας από την παλαιολιθική εποχή στη νεολιθική εποχή. Τα γίδια (όπως όλα τα εξημερωμένα ζώα) διαφέρουν από τους άγριους συγγενείς τους στη μορφή και στις συνήθειες, γιατί οι κτηνοτρόφοι επέλεγαν τα πιο κατάλληλα για τις ανάγκες τους για αμέτρητες χιλιετίες. Αυτή η τεχνική διαφέρει μόνο στην ταχύτητα (και στον αριθμό γιδιών) από τη μετάλλαξη.
[Διαφωνείτε; Σκεφτείτε ότι μιλάω για την ίδια διαδικασία που από αυτό:
έδωσε αυτά:
Έχω φάει μεταλλαγμένη σόγια. Δεν διαφέρει τόσο πολύ από την κανονική σόγια. Case closed.]
Επιπλέον ό,τι φυτοφάγο και να είσαι, το να βοσκάς στην Πεντέλη υπό την εποπτεία βοσκού δεν είναι ό,τι πιο φυσικό. Για αρχή, έχεις μια αρκούντως δικαιολογημένη αίσθηση ασφάλειας από το γεγονός ότι το πλησιέστερο σαρκοβόρο (που θα περιόριζε δραστικά τον πληθυσμό σου και θα σε έκανε διστακτικό στο ξετσουτσούνεμα σε ορεινά λιβάδια) βρίσκεται γύρω στα 500 χιλιόμετρα μακριά. Αλλά και κοντά να βρισκόταν, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι τα χορτοφάγα υπό ΚΣ δεν έχουν αποφασισμένους homo sapiens και μεταλλαγμένους canis lupus να τα προστατεύουν από τα αρπακτικά. Δε μπορούμε να πούμε ότι τους κάθεται και άσχημα η φάση των γιδιώνανε, με πληθυσμιακούς τουλάχιστον όρους. Για την ακρίβεια είναι από τα λίγα είδη ζώου που έχουν αυξήσει δραματικά τον πληθυσμό τους και τη βόλεψή τους από τότε που ο πλανήτης έπαθε τεχνολογικό πολιτισμό.
Βλέπουμε λοιπόν ότι ακόμα και αν εξεταστεί με όρους πλατωνικής “ουσίας”, η ελεύθερη βοσκή πολύ λίγο υστερεί στην “πολιτισμίλα” από τη βίλα. Φυσικά δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να το δούμε με τέτοιους όρους. Ο κόσμος δε λειτουργεί έτσι. Για το δεντράκι δεν έχει καμία απολύτως σημασία αν θα το φάει μια κατσίκα ή αν θα του ρίξουν από πάνω τσιμέντο. Το ανθρώπινο μυαλό είναι που λειτουργεί (μεταξύ άλλων) και έτσι, και αυτό τον περισσότερο καιρό είναι εξαιρετικά ατυχές. Η βάση του οικολογικού κινήματος λειτουργεί επίσης έτσι (όπως μπορεί να σας πείσει μια συζήτηση με σχεδόν οποιονδήποτε οικολογικά ανησυχούντα γύρω σας), και αυτό είναι όχι απλά ατυχές, αλλά και επικίνδυνο. Σημειώνω ότι η επιστημονική οικολογία δεν είναι καθόλου έτσι, και το ίδιο μπορεί να υποστηριχθεί και για την πολιτική οικολογία (αν και λιγότερο πειστικά). Ωστόσο η πολιτική οικολογία δε διστάζει να συντηρεί και να εκμεταλλεύεται τέτοιου είδους λογικές στη βάση της (ο ανορθολογισμός και ιδιαίτερα αυτού του τύπου είναι πανίσχυρο συγκολλητικό ομάδας), τακτική που δεν είναι καθόλου του γούστου μου μια και τυχαίνει βαθύτατα αντιδραστική. Όμως όλα αυτά θα τα δούμε σε επόμενο ποστ.
